Türkiye'den Moğolistan'a yürüyüşümün 50 ve 51. günlerinde Celilabad'dan Masallı'ya, oradan da Lenkeran'ın girişine yürüdüm. Bir bilgisayar kursunda öğrencilerle konuşarak başlayan gün, kucağımda ölen bir yavru köpekle en ağır anına, elimde zorla kalan bir dönerle de en komik anına ulaştı. Ertesi gün sıfır derecede donmuş bir sabah ve Hazar'a yaklaşırken değişen yeşil bir coğrafya vardı. Bu yazıda o günleri anlatırken bu yolu gezecek olan için pratik bilgileri de paylaşıyorum: Talışlar kim, Masallı'da nerede kalınır, Astara sınır kapısı ne durumda, eski yol mu otoban mı?
Videoyu İzle: Gün 50, Celilabad'dan Masallı Yoluna (Bölüm 1)
Gün 50: Bilgisayar Kursu, Çamur ve Yavru Köpek
Güne yürüyerek değil, derste başladım. Celilabad'da Instagram'dan yazan öğrenciler beni günde 2 saatlik Word ve Excel dersi aldıkları bilgisayar kursuna çağırmıştı. Yarım saat otururum diye girdim, 1,5 saat kaldım. 11-13 yaşındaki çocuklar ve üniversiteli kızlar bir ton soru sordu: Niye yürüyorsun, ne zaman bitecek, buradaki insanlarla Avrupalıların farkı var mı? Çok keyifliydi ama hava kararmadan Masallı'ya varmak için önümde tam 6 saat kaldı.
O gün çantam hafifti, çünkü yükümün fazlasını akşam kalacağım Masallı'daki otele bırakmıştım. Boynum ise tutulmuştu; bir önceki gece otelde verdikleri yastık yüzünden sabah kafamı çeviremiyordum. Bir de çantamda yeni bir yol arkadaşı vardı: Azerbaycanlı bir takipçimin kilden yapıp kargoyla yolladığı, turuncu çantalı minik bir ben.
Yağmurdan sonra yol kenarı çamur olmuştu, ama manzara müthişti: uçsuz bucaksız yeşil tarlalar, seralar, şaraplık üzüm bağları. Yolda konuştuğum insanlar Celilabad'ın Azerbaycan tarımında çok önemli olduğunu, patates üretiminde önde geldiğini anlattı. Bunlar sohbette duyduğum şeyler, resmî rakam değil.
Yavru Köpek
Bu yolculuğun kötü anları da var ve bunu yazmamak olmazdı. Yol kenarında bir yavru köpek görür görmez benim tarafıma geçti. Onu sevip yoluma devam ederken arkamdan fırladı, karşıya geçmeye çalıştı ve bir araba ona çarpıp gitti. Bacağı kırıldı sandım, koştum, kucağıma aldım. Geçen bir arabayla bir yere yetiştiririm diye düşünürken kucağımda öldü. Uzun süre başında durdum. Sonra insanlara gülümsemeye, tokalaşmaya devam ettim ama aklımdan çıkmadı: Onu sevmeseydim peşimden gelmez miydi? Bazen yolda elinden hiçbir şey gelmiyor. Bu kanal biraz da anı kanalı, o yüzden o an videoda kaldı.
Videoyu İzle: Gün 50, Göytepe'den Masallı'ya (Bölüm 2)
Göytepe: 2 Manatlık Döner ve "Kaç Para Veriyorlar?"
Celilabad ile Masallı'nın ortasındaki Göytepe'de bir dönercide durdum. Döner ve ayran toplam 2 manattı. Hemen sonra 58 yaşında bir abiyle tanıştım; öyle enerjikti ki durduğu yerde zıplıyordu. Gençliğinde 80 kilometre yürüdüğünü anlattı, benim enerjimi de silip süpürdü, kendisine bir saat güldüm.
Dönerci masasında daha ters bir sohbet de oldu. Arka masadaki biri beni tanıyanlara dönüp "Niye işin yok mu, git para kazan" dedi, kaç para aldığımı sordu, "100.000 dolar verseler Bakü'den buraya yürümem" dedi. Atıştık, sonra tatlıya bağladık. Bazı insanlara bunu anlatamıyorsun ve anlatmak için enerji harcamaya da gerek yok. Yürümesem ne o dönercide otururdum ne de o adamla konuşurdum; bu yolculuğun zaten bütün mesele bu. Bir de benim için önemli başka bir taraf var: Türkiye ile Azerbaycan arasındaki kardeşliği iki tarafa da yakından göstermek.
Elimde Kalan Döner
Yolda tok olduğumu yemin ederek anlatmama rağmen bir abi geri dönüp bana döner getirdi; "sana aldım" deyince dayanamadım, aldım. Sonraki yarım saat o döneri taşıdım, durup "aç mısın" diye soran herkese "elimde döner var, yiyemiyorum" diye anlattım. Bu bölgede cebime para koymaya çalışanlardan çay davetlerine kadar teklif bitmiyor. Trafik polisleri bile durup 20 manat (yaklaşık 12 dolar) vermeye çalıştı; ihtiyacım olmadığını söyleyip teşekkür ettim. Bir abi 3 yıldır beni izlediğini söyledi, 2020 gazisi bir abiyle tokalaştım.
Bu kadar çok durunca gün uzadı. 30 kilometrede yalnızca bir kez mola verdim ve bunu ödedim: bacaklarım bitti, pişik başladı, vazelin de sürtündükçe gitti. Son saatleri karanlıkta, yılbaşı için patlayan havai fişekler altında yürüdüm. Öğleden sonra 9 derece olan hava iyice soğudu. Masallı'daki otele vardığımda bitmiştim.
Videoyu İzle: Gün 51, Masallı'dan Lenkeran'a
Gün 51: Donmuş Yapraklar ve Eski Yolun Huzuru
Masallı'da kötü hava yüzünden bir gün daha dinlendim. Ertesi sabah hava sıfır dereceydi; yapraklar, su birikintileri, yol kenarındaki çamur donmuştu. Bir önceki gün masadan düşen saatim de kırılmıştı. Dağların tepesine kar yağmıştı ve dünkü sisin yerinde tertemiz bir gökyüzü vardı. 32 kilometrelik yola otoban yerine eski köy yolundan devam ettim. Tırlar yeni yoldan gittiği için burada yalnızca köyler arası arabalar geçiyor, insan da daha az duruyor.
Yedi Oymak, Göyeçöl, Kumbaşı, Şirinsu gibi köylerden geçtim. Kuru Kazak ve Şemkir taraflarından sonra burası bambaşka: dağdan gelen sular ve Hazar'ın yakınlığı toprağı yeşillendirmiş. Bu bölgeye yerel olarak "Cenup" deniyor, yani güney. Yol üstünde balık ve ördek satan köyler var. Otoban açılınca eski yol üstündeki işletmeler de boşalmış; otlarla kaplanmış terk edilmiş bir benzinliğe "dünyanın en güzel benzinliği" dedim.
Köylerde gördüğüm eski taş evler, düz bahçeler ve otlayan ineklerle hayal ettiğim ev tipi buydu. Birçok evin duvarında telefon numarasıyla "satılır" yazıyordu; çoğu insan önce Masallı ve Lenkeran'a, sonra Bakü'ye taşınmış. Göz kararı bu evlerin 15-20 bin dolara alınabileceğini söyledim ama bu benim tahminim, resmî bir fiyat değil. Videoda Bakü'ye 2 saat dedim; haritaya bakınca mesafe yaklaşık 250 kilometre, yani arabayla daha çok 3-4 saat sürüyor.
"Pay Geri Çevrilmez"
Köy yolunda arabasıyla gelen bir abi poşet dolusu atıştırmalık uzattı. Şeker yemediğimi, yükümün fazla olduğunu anlattım. "Kardeş payı geri çevrilmez" dedi. Bir tane sağlıklı olanını alıp kalanını başkalarına vermeye söz verdim. Bu bölgede bir şeyi reddederken kırmamak için en iyi yol bu: bir tanesini almak. Bir başka abi ne yardım edebileceğini sorunca "güler yüzüne ihtiyacım var" dedim. Yolda en çok kullandığım cevap bu oldu.
Lenkeran Girişinde Ton Balıklı Mola
Lenkeran tabelasının yanında bir balıkçı ve kadın heykelleri karşıladı beni; bölge çayı ve balığıyla bilinen bir yer. Çeşmenin başına oturup çantadaki ağırlıktan kurtulmak için lavaşa ton balığı, domates ve salatalık yaptım. Sabahtan iştahım yoktu, burada yemek çok iyi geldi. Yüksek proteinli olduğu için kahvaltıda da mantıklı buldum. Oturunca hava hemen kesiyor; yarım saatte dondum, çöplerimi toplayıp hemen hareket ettim. Sonra raylarla yan yana yürüdüm. Sovyet döneminden kalan hat Astara'ya gidiyor, yol kenarındaki görevliye sordum, hâlâ çalışıyormuş.
Talışlar Kimdir?
Celilabad'dan sonra güneye inince Talışların yaşadığı bölgeye giriyorsun: Masallı, Lenkeran, Lerik, Yardımlı ve Astara. Taksicilerden ve Bakü'deki Talış arkadaşlarımdan dinlediklerim şöyle: Talışlar bu topraklarda yaşayan, evde Talışça, dışarıda Azerbaycan Türkçesi konuşan Azerbaycan vatandaşları. Güneye, İran sınırına doğru indikçe Talışça duyma ihtimalin artıyor. Köylere ve bölgelere göre konuşmaları da farklılaşıyor.
Videoda birkaç şeyi kısaca söyledim, burada netleştireyim. Talışça, Farsçayla akraba ama ayrı bir dil; İrani dil ailesinin kuzeybatı kolunda yer alıyor. Bir Talış arkadaşın Türkiye'de Zazalarla konuşup birçok şeyi anladığı hikâyesi de bu yüzden şaşırtıcı değil, çünkü Zazaca da aynı koldan. Videoda nüfus için 50 bin civarı dedim; resmî sayımlar yaklaşık 100 bin gösteriyor, gayriresmî tahminler ise daha yüksek. Kesin bir rakam yok.
Göytepe'de tabelalarda Arap harfleri görmeye başladım. Bunun iki sebebi var: İran'a yaklaşıyorsun ve İran'daki Azerbaycan Türkleri Türkçeyi Arap alfabesiyle yazıyor. Bana mesaj yazdıklarında çeviri uygulamaları bunu çözemiyor; demek ki harfleri okumayı öğrenmem gerekecek.
Celilabad, Masallı, Lenkeran Yolu: Pratik Bilgiler
1. Rota ve Mesafeler
| Gün | Etap | Mesafe | Not |
|---|---|---|---|
| 50 | Celilabad - Göytepe - Masallı | yaklaşık 34 km | Yol kenarı çamurlu, Göytepe tam ortada |
| 51 | Masallı - Kumbaşı - Lenkeran | yaklaşık 32 km | Eski köy yolu sakin ve manzaralı |
| Sonrası | Astara sınır kapısına | tabelada 60 km | Tabelayı Masallı-Lenkeran arasında gördüm |
2. Masallı'da Konaklama
Masallı'da Karol otelde kaldım (yerel halk Koral ya da Kral diye de söylüyor). Gecesi videoyu çektiğimiz dönemde 30 manattı, temiz ve güvenliydi. Şehrin biraz dışında, ASAN Hizmet binasına varmadan önce. Fiyatlar değişebilir, güncel durumu kontrol et. Yol üstünde küçük restoranlar sık, 2 manata döner bulunuyordu. Daha ucuza kalmanın yollarını ucuza konaklama rehberimde anlattım.
3. Eski Yol mu, Otoban mı?
Masallı'dan Lenkeran'a iki seçeneğin var. Otoban tel örgüyle çevrili ve yayalara göre değil. Eski yol zikzak çiziyor ama köylerden geçiyor, sakin ve mesafe neredeyse aynı. Yürüyorsan ya da bisikletliysen eski yolu seç. Bir yerde yol raylara çok yaklaşıyor: hat çalıştığı için rayların üstünde yürüme, kenardan git.
4. Astara Sınır Kapısı
Videoyu çektiğimiz dönemde Azerbaycan'ın kara sınırları girişe kapalıydı, çıkış ise yabancılara açıktı. Ben de bu yüzden Gürcistan'dan sınırı geçemeyip geri dönmüş, uçakla Bakü'ye gidip taksiyle aynı sınıra dönmüş, oradan yürüyüşe devam etmiştim. Azerbaycan vatandaşları Astara'dan çıkamıyordu. Kurallar sık değişiyor, yola çıkmadan resmî kaynaklardan kontrol et.
5. Telefon ve İnternet
İki telefonum vardı: bir ay biriyle, bir ay diğeriyle idare ettim, ikisi de sonunda kapandı. Masallı'daki ASAN Hizmet'e gittim, telefonu ülkeye girerken kaydettirip vergisini ödemem gerektiğini söylediler. Son günleri offline haritayla yürüdüm. Kuralı girişte mutlaka sor; yolda internete ihtiyacın varsa Azerbaycan eSIM paketlerine Yırtık eSIM'den bakabilirsin.
6. Soğuk, Mola ve Ayak Bakımı
Aralık sonunda bu yolda sabah 0 derece, öğlen 5-10 derece, geceler eksi. Molada oturunca hemen montunu giy. Her 10 kilometrede bir mola verme alışkanlığımı bozduğum gün en çok yorulan gündü. Vazelin pişiği geciktiriyor ama sürtündükçe gidiyor, gün içinde tazelemek gerekiyor. Neler taşıdığımı seyahat ekipmanları rehberimde, uzun yolda kafayı nasıl toparladığımı yolda hayat rehberimde anlattım.
Sık Sorulan Sorular
Celilabad'dan Masallı'ya kaç kilometre?
Yürüdüğüm yol üzerinden yaklaşık 34 kilometre. Göytepe, iki merkezin neredeyse ortasında kalıyor; yemek molası için en uygun yer orası.
Masallı'da nerede kalınır?
Ben gecesi 30 manat olan Karol otelde kaldım. Yerliler bölgede başka oteller de olduğunu söyledi. Fiyat videoyu çektiğimiz döneme ait.
Talışlar hangi dili konuşuyor?
Evde Farsçayla akraba bir İrani dil olan Talışçayı, günlük hayatta ise Azerbaycan Türkçesini konuşuyorlar. Bir Türkiyeli olarak iletişimde hiç sorun yaşamadım.
Lenkeran neyle meşhur?
Çay ve balık en çok anılanlar; şehir Hazar Denizi kıyısında. Girişteki heykeller de bunu anlatıyor.
Astara sınır kapısından İran'a geçilebilir mi?
Videoyu çektiğimiz dönemde yabancılar için çıkış açıktı, Azerbaycan'a giriş ise kapalıydı. Ben de bu şekilde geçmeyi planladım. Yola çıkmadan güncel durumu resmî kaynaktan öğren.
Bir önceki yazımda Bilesuvar'a ve Celilabad'a yürüdüğüm günleri anlatmıştım: Bilesuvar ve Celilabad: İran sınırı boyunca 3 günlük yürüyüş. Lenkeran'a varışımı ve Astara yolunu bir sonraki yazımda anlatacağım.
0 komentar