Busan'daki son günümüzü Kore Savaşı'nda hayatını kaybeden Türk askerlerinin yattığı şehitliği ziyaret ederek başlattık. Sonra Arda'yla vedalaştık; Hyeyeon ile birlikte denizin kenarındaki Haedong Yonggungsa Tapınağı'na, rüzgârdan ayakta duramadığımız Oryukdo kayalıklarına ve akşam da şehrin sahil tarafına gittik. Bu yazıda Busan Türk Şehitliği'ne nasıl gidilir, içeride seni neler bekler, Haedong Yonggungsa'da hangi geleneklerle karşılaşırsın ve Oryukdo'ya giderken nelere dikkat etmelisin, hepsini anlatıyorum.
Videoyu İzle: Busan'da Son Gün
Busan Türk Şehitliği: BM Anma Mezarlığı'nda 462 Şehidimiz
Türklerin "Busan Türk Şehitliği" dediği yer aslında Birleşmiş Milletler Anma Mezarlığı'nın (UN Memorial Cemetery in Korea) içindeki Türk bölümü. Kore Savaşı'nda BM saflarında savaşan ülkelerin askerleri burada yan yana yatıyor ve Türk bölümünde bilinen 462 şehidimiz var. Girişte bizi Türkçe tabelalar ve Türk bayrağı karşıladı.
Ben buraya ilk kez 8 yıl önce, 2018'de Hyeyeon ile gelmiştim. Hyeyeon için bu beşinci ziyaretti. Girişte tanışmadığımız Koreli bir kadın bizi Türkçe selamladı; abisini bu savaşta kaybetmiş bir ailenin yakınıydı. Burada gazilerin ve şehit yakınlarının özel bir ilgi gördüğünü de fark ettik. Ziyaretçilere hatıra olarak "BM Anma Mezarlığı" damgası da veriliyor.
Türk Bölümü Nerede?
Girişten girince sola dön, sonra ilk sağa dön; Türk bölümü karşına çıkıyor. Etrafı çevrelenmiş bir alan, Türkiye'den getirilmiş bir anıt, tepede dalgalanan bayrağımız ve bir şiir. Taşta Mehmet Akif Ersoy'un "Çanakkale Şehitlerine" şiirinden "Ey bu topraklar için toprağa düşmüş asker" dizesi yazıyor. Mezar taşlarında isimleri tek tek okuyorsun. Osman Açıkgöz, Muzaffer Açıkgöz gibi aynı soyadını taşıyan isimler görünce insan ister istemez kardeş mi, kuzen mi diye düşünüyor.
Yapay Zekâyla Canlanan Fotoğraflar
2018'de olmayan yeni bir bölüm vardı: şehitlerin eski fotoğraflarından yapay zekâyla oluşturulmuş portreler. Askerlerin o zamanki hâllerini, isimlerinin yanında görüyorsun. Alanın o tarafını yenilemişler ve gerçekten çok güzel olmuş. Burada bir de küçük bir sergi var: Kore Savaşı'nda sınırın nasıl çizildiği, İncheon çıkarması ve Atatürk'ün Time dergisine kapak olduğu sayı gibi Türklerle ilgili bölümler.
Burada Durmak
Arda bu ziyarette çok duygulandı. Şehitliğin bizim için önemli olduğunu bildiğini ama bu kadar etkileneceğini düşünmediğini söyledi: çok genç yaşta bu topraklarda hayatını kaybeden askerleri görmek, onların o günkü duygularını hissetmeye çalışmak... Ben ilk geldiğimde ağlamıştım; bu sefer de sesimin titrediği anlar oldu. Burası gerçekten gelip görülmesi ve biraz sessiz durup düşünülmesi gereken bir yer. Sadece 10 dakika içinde 6 Türk ziyaretçi gördük; Kore'ye gelen Türklerin çoğu burayı listesine ekliyor.
Kore Savaşı'nda Türk Askerleri: Rakamlar Ne Diyor?
Videoyu çekerken bazı rakamları yerinde konuştuk, bazılarını ezberden söyledik. Burada toparlayayım ve videoda eksik ya da yanlış söylediğim yerleri düzelteyim.
- Savaşın tarihi: Kore Savaşı 1950'de başladı, 1953'teki ateşkesle durdu. Videoda Türk askerlerinin 1952'de geldiğini söyledim; doğrusu ilk Türk Tugayı'nın 1950 sonbaharında Kore'ye ulaştığı. Sonrasında birlikler dönüşümlü olarak gönderildi.
- Gönderilen asker: Savaş boyunca 20 binin üzerinde Türk askeri Kore'de görev yaptı.
- Şehit sayısı: Resmî kaynaklarda yaklaşık 720 ile 740 arasında şehit geçiyor; kayıplarla birlikte bu sayının 900 ile 1.000 civarına çıktığı söyleniyor. Bunların 462'si bu mezarlıkta yatıyor.
- 66 bin rakamı: Bir yerde 66.000 diye bir rakam okuduğumu hatırlıyordum. Eski videolarımdan bulduk: Savaştan sonra da yıllarca asker, doktor, öğretmen gibi personel gönderilmeye devam edilmiş ve yardım amacıyla Kore'ye giden toplam Türk sayısı bu şekilde hesaplanıyor.
- En çok kimin askeri yatıyor? Videoda "bir Amerika, iki Türkiye" dedik ama mezarlıktaki sayılar farklı. Savaşta en çok kaybı Amerika verdi (33 binin üzerinde), ancak Amerikalı askerlerin büyük kısmı ülkelerine götürüldüğü için bu mezarlıkta en kalabalık bölüm İngiltere'nin, ikinci sırada Türkiye var. Bazı ülkelerin bölümünde ise birkaç asker yatıyor; Norveç'ten burada tek bir asker var.
Yazının yazıldığı tarihte kaynaklar arasında küçük farklar var; kesin rakamları mezarlığın kendi panolarından ve resmî kaynaklardan kontrol etmeni öneririm.
Bu savaş iki ülke arasında bugün hâlâ konuşulan bir kardeşliğin başlangıcı oldu. Ticaret, dostluklar, benim Hyeyeon'la tanışmam, Arda'nın şu an bizimle Kore'yi gezmesi... Düşününce hepsinin bir yerden buraya bağlandığını görüyorsun.
BM Anma Mezarlığı'nı Ziyaret Rehberi
| Konu | Bilgi |
|---|---|
| Konum | Busan, Nam-gu ilçesi. BM Anma Parkı'nın içinde. |
| Ulaşım | Busan metrosunun 2. hattında Daeyeon istasyonundan yaklaşık 15 dakikalık yürüyüş ya da taksi. |
| Giriş | Yazının yazıldığı tarihte ücretsiz. |
| Ziyaret saatleri | Genelde sabah 9'dan akşamüstüne kadar açık; saatler mevsime göre değişebiliyor, gitmeden kontrol et. |
| Türk bölümü | Girişten sola, ardından ilk sağa. |
| Ayrılacak süre | Türk bölümü ve sergi için en az 1 saat. |
Burası bir mezarlık; sessiz ol, mezarların üzerine basma ve fotoğraf çekerken saygılı ol. Busan'da seni bekleyen diğer yerleri Busan gezi rehberimde anlattım; iki yazıyı birlikte okursan iki-üç günlük bir Busan rotası çıkarabilirsin.
Mangal, Sarımsak ve Busan Plajları
Şehitlikten sonra Arda'yla vedalaştık. Bir önceki gün balık pazarında yediğimiz o mangalda kıpırdayan "yılan balığından" sonra hepimizin iştahı kapanmıştı, o yüzden bize biraz Türk yemeğini hatırlatsın diye mangala gittik. Etler ince ince geldi, yanında yeşillik ve bol sarımsak.
Burada ilginç bir şey öğrendim. Kore'de sarımsak ya da soğan kokmak kötü bir şey olarak görülmüyor. Hyeyeon'a sordum, sevgililer bile rahat rahat yiyormuş, kimse rahatsız olmuyormuş. Yemeğin sonunda bir de "pirinç çorbası" geldi. Hiç tatlı değil; şekersiz bir sütlaç gibi düşün.
Sonra Busan'ın plajlarından birine indik. Sahil boyunca yukarıdan giden turistik bir raylı sistem var, yaklaşık yarım saatlik bir yolculuk. İnsanlar denize girip güneşleniyor, ortam çok keyifli. Sahilden biraz uzaklaşınca ilginç bir manzarayla karşılaştık: havuzlu villaların hemen yanında domates, biber ekilmiş minik tarlalar. Para kazanmak için değil, tamamen hobi.
Haedong Yonggungsa Tapınağı: Denizin Kenarındaki Budist Tapınağı
Ertesi gün Hyeyeon ile Haedong Yonggungsa'ya gittik. Tapınağa giden yolda dükkânlar, kafeler, hamburgerciler var; hatta her yerde olduğu gibi burada da bir Türk kebapçısı çıktı. Yolun başında Çin burçlarının heykelleri diziliyor: fare, kaplan, ejderha, köpek... Hyeyeon köpek yılında doğmuş; köpek karakterinin çok çalışkan ve insan dostu olduğunu anlattı.
Tapınağın Hikâyesi: Deniz Ejderhasından Korunmak
Hyeyeon'un anlattığına göre eskiden denizde bir ejderhanın yaşadığına inanılıyormuş. Denizin kenarında yaşayan balıkçılar dalgalardan, fırtınadan ve bu ejderhadan korunmak için buraya bir Budist tapınağı yapmış ve havanın yatışması için dua etmişler. O yüzden her yerde ejderha var: tapınakların çatısında, merdivenlerin iki yanında, hatta kayalıklara uzanan yürüme yolu bile kollarını açmış bir ejderhaya benziyor. Bir başka hikâyeye göre tapınağın kurulduğu kaya oraya kendiliğinden gelmiş, "tapınak buraya yapılsın" diye. Genel bilgi olarak, tapınağın 14. yüzyılda kurulduğu biliniyor. İronik olan şu: o gün bile hava çılgın gibiydi.
Hyeyeon burada Budizm'in şaman kültürüyle birleştiğini söyledi. İçeride sakallı, bıyıklı bir figür, denizden korunmak için balıkçıların yaptığı adaklar ve yanı başında yine bir ejderha var.
Tapınakta Göreceğin Gelenekler
- Tek dilek noktası: Sadece bir tane dileğin varsa onun kabul olduğuna inanılan bir yer var. İnsanlar sırayla geçip para atıyor. Hyeyeon'un tek dileği "mutlu ol, yeter" oldu.
- Trafik güvenliği pagodası: Trafik kazalarından korunmak için dua edilen bir pagoda.
- Buda heykelinin üstündeki paralar: Paraları heykelin üzerine koyuyorlar; düşerse dileğin kabul olmayacağına inanılıyor.
- Altın yapraklar ve kiremitler: İnsanlar dileklerini altın renkli yapraklara ya da kiremitlere yazıyor. Kiremit için videoyu çektiğimiz dönemde 7 dolar civarı isteniyordu.
- Göbekli Buda: Şişman, gülen Buda heykelinin göbeğini ovalamak zenginlik ve şans getiriyormuş. Bir de çocuk isteyenlerin gelip dokunduğu ayrı bir heykel var.
- Kaplumbağaya para atma: Avrupa'daki çeşmelerde olduğu gibi kaplumbağa heykeline para atıyorsun. Çoğu kişi tutturamıyor, bayağı zor.
- Köprünün altı: Köprünün altından geçenlerle ilgili de bir inanış var; tabelada "güzel bir insansın" diye yazıyordu.
Bir an tapınak görevlisinin para dolan bölümleri boşalttığını gördük. Biz de ona "dilek katili" diye takıldık. Bu bağışlar tapınağın bakımına ve çalışanlarına gidiyor.
Manzara ve Gün Doğumu
Tapınağın asıl olayı bence manzara. Bambuların gölgesinde aşağı inen yollar, kayalara vuran dalgalar, köşede oturup sulu boyayla manzarayı çizen gezginler... Burası gün doğumunu izlemek için de meşhur. Videoda buranın Kore'nin en güney noktası olduğunu söyledim; küçük bir düzeltme yapayım: Burası doğuya bakan kıyısı ve gün doğumuyla ünlü, ama Kore'nin en güney noktası Jeju'nun güneyindeki Marado adası. Tapınakta dua etmek işe yarar mı bilmiyorum ama denize karşı güzel bir gün geçirmek için birebir.
Haedong Yonggungsa'ya Nasıl Gidilir?
Tapınak Busan'ın kuzeydoğusunda, Gijang bölgesinde. Haeundae tarafından otobüsle ya da Donghae hattındaki Osiria istasyonundan kısa bir yürüyüş ya da taksiyle gidebilirsin. Yazının yazıldığı tarihte giriş ücretsizdi. Hafta sonları çok kalabalık oluyor; sabah erken git. Merdivenler dik, rahat ayakkabı giy.
Oryukdo Skywalk ve Rüzgârlı Adalar
Tapınaktan sonra taksiyle Oryukdo'ya geçtik. Burada denizin üzerine uzanan, tabanı cam bir seyir terası var: Oryukdo Skywalk. Normalde ileri yürüyüp ayağının altında denizi görüyorsun. Ama o gün rüzgâr o kadar sertti ki kaza olmasın diye kapatmışlardı. Şapkam uçtu, iki bina arasından geçen rüzgâr insanları savuruyordu. Bayağı yol gelmiştik, şansımıza olmadı.
Oryukdo, karşıdaki küçük adaların adı. Videoda "5 ada" dedik; adın anlamı "beş ya da altı ada" ve gelgite göre adaların sayısı beş ya da altı görünüyor. Hyeyeon'un anlattığına göre buradan başlayan, denize bakan yaklaşık 17 kilometrelik bir yürüyüş rotası var. Tamamı 6-7 saat sürüyor; çoğu kişi bir kısmını yürüyüp arada bırakıyor.
Oryukdo'ya gideceksen gitmeden önce hava durumuna bak. Skywalk sert rüzgârda ve kötü havada kapanabiliyor; açık olsa bile kayalıklarda dalgalara çok yaklaşma.
Busan'da Akşam: Balık Pazarı, Kebap ve Beyzbol
Günü yine sahil tarafında bitirdik. Balık satanların neredeyse hepsi kadındı. Busan'ın balık pazarlarının bu kadın satıcılarla ünlü olduğu biliniyor. Tezgâhlarda yılan balığından ahtapota, ton balığına kadar her şey var; balıkçıların hemen önünde bıçak bileyen bir amca bile vardı. Biraz ileride lavaş, döner, şiş kebap, humus ve baklava satan bir Türk restoranı gördük.
Sahilde normalde drone şovları yapılıyormuş ama o gün rüzgâr yüzünden yoktu. Hafta sonu olduğu için açık havada bir halk konseri vardı. Plajda beyzbol oynayan gençler gördük; Hyeyeon'a göre Kore'de beyzbol futboldan daha popüler. Akşam da trenle Seul'e döndük.
Busan'da Son Gün: Pratik Rota
| Yer | Ne yapılır | Ayrılacak süre | İpucu |
|---|---|---|---|
| BM Anma Mezarlığı (Türk Şehitliği) | Türk bölümü, yapay zekâ portreleri, sergi | 1-2 saat | Saygılı ve sessiz ol |
| Busan plajları | Sahil yürüyüşü, raylı sistem | 1-2 saat | Yaz sezonu çok kalabalık |
| Haedong Yonggungsa | Tapınak, gelenekler, manzara | 1,5-2 saat | Sabah erken git |
| Oryukdo Skywalk | Cam teras, adalar, yürüyüş rotası | 1 saat | Rüzgârda kapanıyor |
Bu noktalar birbirinden uzak; biz aralarda çoğunlukla taksi kullandık. Kore gibi pahalı bir ülkede bütçeni korumak için ucuza konaklama rehberime de göz atabilirsin. Haritada yol bulmak, taksi çağırmak ve tabelaları çevirmek için mobil internet çok işine yarar. Yırtık eSIM'in Güney Kore paketlerine buradan bakabilirsin.
Sık Sorulan Sorular
Busan Türk Şehitliği nerede?
Busan'ın Nam-gu ilçesindeki BM Anma Mezarlığı'nın içinde. Girişten sola, sonra ilk sağa döndüğünde Türk bölümüne ulaşıyorsun.
Busan'daki Türk şehitliğinde kaç asker yatıyor?
Bilinen 462 Türk şehidi burada yatıyor. Kore Savaşı'nda hayatını kaybeden Türk askerlerinin toplamı resmî kaynaklarda yaklaşık 720-740 olarak geçiyor.
BM Anma Mezarlığı'na giriş ücretli mi?
Yazının yazıldığı tarihte giriş ücretsiz. Ziyaret saatleri mevsime göre değişebildiği için gitmeden kontrol et.
Haedong Yonggungsa'ya ne zaman gidilmeli?
Sabah erken. Hem kalabalık az oluyor hem de burası gün doğumuyla ünlü. Hafta sonları çok yoğun.
Oryukdo Skywalk her zaman açık mı?
Hayır. Sert rüzgârda ve kötü havada kapatılıyor. Biz gittiğimizde rüzgâr yüzünden kapalıydı; gitmeden hava durumuna bak.
Bir önceki yazımda Türkiye'den Moğolistan'a yürüyüşümün Azerbaycan etabını anlatmıştım: Gürcistan'dan Azerbaycan'a kara yoluyla geçiş. Busan'daki ilk günümüzü merak ediyorsan Gamcheon Kültür Köyü ve balık pazarı yazıma göz atabilirsin. Seul'e dönüşümüzden sonrasını bir sonraki yazılarımda anlatacağım.
0 komentar