Türkiye'den Moğolistan'a yürüyüşümün 51. gününün ikinci yarısında Lenkeran'ın kıyı köylerinden geçip şehrin merkezine vardım. Çayhanede Talışça üzerine uzun bir sohbet, köy köy uzanan levengi tandırları, kapalı bir köprü yüzünden uzayan yol, Lerik dağlarının arkasından batan güneş ve şehre girer girmez ayak üstü verdiğim bir televizyon röportajı... Gün yaklaşık 35 kilometreyle bitti. Bu yazıda o günü anlatırken Lenkeran'ı gezecek olan için pratik bilgileri de paylaşıyorum: levengi nedir, Lenkeran'da nerede kalınır, kıyı köylerinden nasıl yürünür, Lenkeran Kalesi ve şehrin genel havası.
Videoyu İzle: Gün 51, Lenkeran'a Vardım
Çayhanede Talışça Sohbeti: Dil Kuşaktan Kuşağa Kayboluyor
Günün bu kısmı bir köy çayhanesinde başladı. "Bir çay iç" diye çağıran abiler kırmadım, iki çay içip kalktım. Masadakilerden biri Türkiye'de çalışmış, denizcilik yapmış, birçok iş görmüş biriydi. Ne iş yaptığını sorduğumda "iş bekliyorum" dedi; iş çıkınca kahveye gelip haber veriyorlarmış. Arkadaki göle balığa gitmek, ev yapımında yük taşımak, taksicilik ve tarım dışında pek bir şey yokmuş. Gençler gidiyor, evler satılıyor; yol boyunca duvarlarda gördüğüm "satılır" yazılarının hikâyesi de bu.
Bir önceki gün öğrendiğim birkaç Talışça kelimeyi söyleyince herkes şaşırdı. Ama asıl dikkatimi çeken şu oldu: Bize çay getiren, Bakü'de üniversite okuyan genç Talışça bilmiyordu. Masadaki büyüklerden biri de çok az biliyordu. Ailesinin Lerik'ten indiğini, dedelerinin ve babalarının evde Talışça konuştuğunu, ama 30-40 yılda çocukların dili bıraktığını anlattı. Akşama doğru yolda tanıştığım çocuklara da sordum: "Talışız ama Talışça bilmiyoruz, Türkçe yetiyor" dediler. Kimliğini koruyan ama dilini kaybeden bir kuşak var bu bölgede.
Şirinsu, Liman, Boladi: Lenkeran'ın Kıyı Köylerinde Yürümek
Çayhaneden sonra Şirinsu'dan çıkıp Liman'a, oradan Boladi'ye ve Ülge'ye doğru devam ettim. Burada köylere "kent" diyorlar. Şirinsu'nun yaklaşık 200 evi ve 500-600 kişilik nüfusu olduğunu söylediler. Köylerin çoğu yol üstüne kurulmuş; yarısı boşalmış, bir kısmı satılık. Her köyün girişinde, marketlerin ve dükkânların duvarında şehitlerin fotoğrafları var. Gördüklerimin bir kısmı 1997 doğumlu, benden küçük gençler.
Dağdan inen dereler köyleri birbirinden ayırıyor, sonra Hazar'a dökülüyor. Sağda bir göl ve Kızılağaç Milli Parkı tabelası gördüm; tabelada 18 kilometre yazıyordu. Burası kışın göçmen kuşların toplandığı korunan bir alan olarak biliniyor. Gün batımına doğru gökyüzünde kuş sürüleri bir şov yaptı, ben de "Azerbaycanlı olsam burada yaşardım" dedim. Hâlâ öyle düşünüyorum.
Liman, adı üstünde bir liman köyü. Meydanında pastaneler, bir pazar ve renkli bir park var. Burada dikkatimi bir şey çekti: Çobanından marketteki kasiyerine, pazarda alışveriş yapanından temizlik işçisine kadar sokakta kadınları çok daha fazla gördüm. Meydandaki anıtlarda bile kadın figürleri ön planda. Bilesuvar tarafıyla karşılaştırınca bu fark gözüme çok çarptı. Bu benim yolda gördüğüm bir şey, bir genelleme değil; ama Lenkeran'a yaklaştıkça bu his arttı.
Durmadan Duran Arabalar ve Küçük Takipçiler
Bu yolda da insanlar durmaktan vazgeçmedi. Bir motorcu abi selam verip gitti, işini halledip geri dönünce bir kez daha durdu. Bir abi 6 aylık oğlu Ayhan'ı kucağıma vermek istedi. Askerlikten emekli sert görünüşlü bir amca önce beni biraz korkuttu, sonra İstanbul'daki dostlarını anlattı. Biri su, biri Red Bull, biri çay daveti uzattı. Çoğuna "her şeyim var, güler yüzünüz yeter" dedim.
12 yaşındaki İslam motosikletiyle yanıma geldi, beni videolardan tanıyordu. İnternetim yoktu, kapısının önünde evinin Wi-Fi'ına bağlandım ve onu Instagram'dan takip ettim. Biraz sonra arkadaşları Zülfikar ve diğerleri koşarak geldi. "Senin de evin var, neden yürüyorsun?" diye sordular. "Gezmek, görmek, seninle tanışmak için" dedim. Daha ne olsun?
Levengi Nedir? Lenkeran'ın Meşhur Harcı
Lenkeran yolunda her köyde yol kenarında tandırlar ve "levengi" yazan tezgâhlar var. Levengi (Azerbaycanca lavangi) bu bölgeye has bir dolgu harcı. Ceviz ve soğanı ince ince kıyıp iyice eziyorlar, içine ekşi bir erik ezmesi katıyorlar. Ortaya macun kıvamında, hafif ekşi, çok lezzetli bir harç çıkıyor. Bizdeki içli köftenin iç harcını seviyorsan bunu da seversin; tadı ona benziyor ama daha yumuşak, daha az kıtır.
Bu harcı her şeyin içine koyuyorlar: tavuk, balık, patlıcan, hatta kuzu. En yaygın olanları tavuk levengi ve balık levengi. Tandırda ya da fırında pişiyor. Benim tahminim, cevizin yağı ve soğanın suyu etle birlikte pişince eti kurutmadığı için bu kadar sevilen bir yöntem olmuş. Bir gün önce kuzu levengi yemiştim; Talış arkadaşlarıma söyleyince "ilk defa duyuyoruz" dediler. Yani o kadar yaygın değil. O akşam Lenkeran'da da tavuk levengi yedim.
Kapalı Köprü, Lerik Dağları ve Hayalimdeki Ev
Lenkeran'a girmeden önce yol ikiye ayrılıyor: biri deniz kıyısına, biri şehrin içine, otogar tarafına. Birkaç gün süren sağanak yağmurdan sonra köprülerde çalışma vardı ve sağdaki yol kapalıydı. Sordum, bir daha sordum: Çayhanedeki abiler, bir restoran sahibi, bir polis, iki taksici... Hepsi aynı şeyi söyledi: "Soldan, deniz tarafından git." Yayalar bile geçemiyormuş. Bu yüzden yol yaklaşık bir saat uzadı.
Yolda bir abinin evini tek başına yaptığını gördüm. Tuğlaları kendisi örmüş, bir ayda kaba inşaatı bu hale getirmiş, bir yılda bitireceğini söyledi. İçim gitti. Moğolistan yürüyüşü bitince Türkiye'de şehre yakın bir arazi alıp çevirmek, içine küçük bir karavan koymak, evi yavaş yavaş kendi ellerimle yapmak, bir de at almak istiyorum. Belki zamanla insanların gelip çadır kurabileceği küçük bir kamp alanı. Bu yol bana en çok bunu düşündürüyor.
Akşama doğru güneş Lerik dağlarının arkasına inerken bulutların arasından yanıyormuş gibi görünen bir tepe çıktı. "Cücelerin ejderhalı dağı" dedim, gerçekten öyleydi. Ülge'den sonra Lenkeran öncesindeki son köye girdim, bir grup çocukla fotoğraf çektik ve hava kararırken şehre vardım.
Lenkeran Kalesi ve Ayak Üstü Bir Röportaj
Yolun ikiye ayrıldığı noktada şehrin sembollerinden biri var: Lenkeran Kalesi, yerel adıyla "gala". Ortasındaki heykellerde yine bir kadın figürü öne çıkıyor. Tam orada yerel bir televizyon ekibi (APA TV) beni yakaladı. Daha önce Bakü'deyken bir muhabir yazmıştı, ama denk gelememiştik. Lenkeran'da 10 dakikada röportajı bitirdik. Bana Azerbaycan'da ne gördüğümü sordular: "Bir millet, iki devlet" ve güzel insanlar dedim. Gerçekten de bu yolda en sık duran arabalar Azerbaycan'da oldu; kabaca her 10-15 arabadan biri duruyor.
Röportajdan sonra bana kalenin tarihini de anlattılar: Azerbaycanlıların yaklaşık 200 yıl önce Ruslarla savaşmak için inşa ettiği bir kale, bugünkü yapı ise sembolik olarak yeniden düzenlenmiş. Tarihe bakınca Lenkeran o dönem Lenkeran Hanlığı'nın merkeziydi ve kale 1812 sonu ile 1813 başında Rus ordusunun kuşatmasına sahne oldu. Bugün gördüğün yapının ne kadarının özgün olduğunu yerinde sormanı öneririm. Hemen yanında da Lenkeran'ın çayıyla bilinmesine gönderme yapan bir semaver anıtı var.
Lenkeran'da Nerede Kalınır? Pratik Bilgiler
1. Konaklama
Kafamda iki seçenek vardı: şehrin kenarındaki, restoranı olan Han Lenkeran ve merkeze daha yakın Starway. Yol kapanınca ikisine de aynı mesafede kaldım; geri gitmek yerine ileri gitmek için Starway'i seçtim. Videoyu çektiğimiz dönemde gecesi 50 manat olan geniş, temiz, masalı ve duşlu bir "VIP" oda verdiler; kahvaltı dahildi. Restoranı yoktu, bunu yolda bir abi otele telefon edip öğrenmiş ve geri dönüp bana haber verdi. Yakında yürünecek mesafede restoranlar var. Fiyatlar değişebilir, güncel durumu kontrol et. Daha ucuza kalmanın yollarını ucuza konaklama rehberimde anlattım.
2. Yemek
Otelin yakınındaki bir tandır restoranında tavuk levengi yedim, hesap 13 manat tuttu. Yemek yerken beni tanıyan bir abi hesabı ödeyip gitmiş; itiraz edecek fırsatım bile olmadı. Ben de o parayı bana servis yapan gence bahşiş olarak verdim. Lenkeran'a gelirsen tavuk ya da balık levengi denemeden gitme.
3. Yürüyerek Gelmek: Rota Notları
| Bölüm | Geçtiğim yerler | Not |
|---|---|---|
| Kıyı köyleri | Şirinsu, Liman, Boladi | Sakin köy yolu, yol üstünde levengi tandırları |
| Şehre yaklaşırken | Ülge ve son köy | Lerik dağları manzarası, tren yolu geçişleri |
| Şehir girişi | Lenkeran Kalesi, sahil yolu | Köprü çalışması nedeniyle sol yoldan dolaşma |
| Günün toplamı | Masallı - Lenkeran merkez | yaklaşık 35 km |
4. Tren Yolu ve Köprüler
Yol boyunca demiryoluyla yan yana yürüdüm. Benim gördüğüm trenler çok yavaş giden yük trenleriydi; hat Bakü'den Astara'ya uzanıyor. Yolcu seferleri için güncel tarifeyi kontrol et. Rayları geçerken dikkatli ol, rayın üstünde yürüme. Yağmurlu günlerden sonra derelerin üstündeki köprülerde çalışma olabiliyor; yola çıkmadan yerlilere hangi yolun açık olduğunu sor.
5. Hava, Köpekler ve İnternet
Kışın bu yolda hava sabah soğuktu ama öğleden sonra 10 dereceye çıktı, akşam 5 dereceye indi. Hazar kıyısında rüzgârlı bir yol beklerken oldukça sakin geçti. Molada hemen mont giy; ben yağmurluğu rüzgâr kesici olarak kullanıyorum. Köylerde başıboş köpekler var, çoğu havlayıp geçiyor ama sakin kal. Bu bölgede iki telefonumda da şebeke yoktu, Wi-Fi bulduğum yerlerde internete girdim. Yolda bağlantıdan kopmak istemiyorsan Azerbaycan eSIM paketlerine Yırtık eSIM'den bakabilirsin. Yanında ne taşıdığımı seyahat ekipmanları rehberimde anlattım. Bu arada yaklaşık 4 aydır giydiğim ayakkabının tabanı erimiş, içi parçalanmıştı; uzun yolda ayakkabını yedekle.
Sık Sorulan Sorular
Levengi nedir, neyle yapılır?
Ceviz, soğan ve ekşi erik ezmesinden yapılan, Lenkeran ve çevresine has bir dolgu harcı. Genellikle tavuk ya da balığın içine doldurulup tandırda veya fırında pişiriliyor.
Lenkeran'da nerede kalınır?
Ben gecesi 50 manat olan, kahvaltı dahil Starway'de kaldım. Restoranlı bir seçenek istersen yerlilerin önerdiği Han Lenkeran'a bakabilirsin. Fiyat videoyu çektiğimiz döneme ait.
Lenkeran neyle meşhur?
Çay, balık, levengi ve Hazar kıyısındaki yeşil doğasıyla. Şehirde kale, semaver anıtı ve sahil yolu ilk göreceğin yerler.
Lenkeran'da Talışça konuşuluyor mu?
Bölge Talışların yaşadığı yerlerden biri, ama gençlerin çoğu Talışça bilmiyor. Günlük hayatta Azerbaycan Türkçesi konuşuluyor; bir Türkiyeli olarak hiç zorluk yaşamadım.
Lenkeran'dan Astara'ya ne kadar sürer?
Ben bu mesafeyi bir sonraki gün yürüyerek tamamlamayı planladım. Yerliler Astara'nın Lenkeran'a yakın olduğunu söyledi; arabayla yaklaşık bir saat sürüyor, güncel yol durumunu kontrol et.
Bir önceki yazımda Celilabad'dan Masallı'ya ve Lenkeran'ın girişine yürüdüğüm günleri anlatmıştım: Celilabad'dan Masallı ve Lenkeran'a yürüyüş. Bu yolculuğun tamamını planlarken işime yarayanları da seyahat planı rehberimde topladım. Yolculuğun devamını bir sonraki yazımda anlatacağım.
0 yorum