Türkiye'den Moğolistan'a yürüyüşümün 39, 40 ve 41. günlerinde Azerbaycan'ın batısındaki ana yolu yürüdüm: Tovuz'dan Şemkir'e 40, Şemkir'den Gence'ye 31, Gence'den Goranboy'a doğru 38 kilometre. Üzüm bağlarının arasından geçtim, bir Antepli tırcıyla gecenin karanlığında karşılaştım, atlı bir çobanla kurtları konuştum ve Gence'de Nizami Gencevi'nin eserlerine ayrılmış bir yolda yürüdüm. Bu yazıda o üç günü anlatırken Azerbaycan'da yürüyerek ya da sırt çantasıyla seyahat edeceksen işine yarayacak bilgileri de paylaşıyorum: mesafeler, konaklama fiyatları, su ve yemek, gece yürüyüşü, kıyafet ve yerel kelimeler.
Videoyu İzle: Gün 39, Tovuz'dan Şemkir'e
Gün 39: Tovuz'dan Şemkir'e 40 Kilometre
Bir önceki gün Tovuz'a karanlıkta varmış, kahvaltı dahil 30 dolar civarındaki bir otelde kalmıştım. Gece ağrıdan ve yorgunluktan doğru dürüst uyuyamadım, sabah boğazım da biraz acıyordu. O yüzden kendime "bugün fazla zorlamayacağım, 25-30 kilometre yeter" dedim. Günün sonunda saatim 40 kilometreye yakın gösterecekti.
Tovuz'un çıkışında Haydar Aliyev Parkı var. Yapay bir göl, spor aletleri, tertemiz yollar. Haydar Aliyev Azerbaycan'ın kurucu lideri sayılıyor ve hemen her şehirde onun adını taşıyan bir park, cadde ya da bina görüyorsun. Kendisi Nahçıvanlı, yani bu bölgeyle doğrudan bir bağı yok ama ülkenin her yerinde onun izi var. Tovuz küçük bir ilçe; merkezde düzgün sayılabilecek birkaç otel var, tepedeki lüks olanın gecelik fiyatı 100 dolara yaklaşıyordu.
Üzüm Bağları ve 56 Çeşit Üzüm
Tovuz'dan çıkınca yolun iki yanı üzüm bağlarıyla doldu. Bu bölge, Gürcistan'la birlikte dünyada şarabın ilk üretildiği yerlerden biri olarak anılıyor. Yol kenarında meyve tezgahları vardı ve bir tanesinde 56 çeşit üzüm satıldığını öğrendim. Ablaya "bana bir manatlık ver, ağır olmasın" dedim. Para almak istemedi, zorla verdim ve kaçar gibi uzaklaştım. Avucuma koyduğu üzüm bir manatın çok üstündeydi.
Gözüme çarpan bir başka şey tarımın düzeni oldu. Gürcistan'da insanların daha çok kendi yiyeceğini yetiştirdiği küçük bahçeler görmüştüm. Azerbaycan'ın bu kısmında tarlalar daha geniş, daha düzenli ve belli ki ticari amaçlı. Ağaçların dibi hurmayla doluydu; bir ailenin çocuklarıyla birlikte hurmaları kasalara dizdiğini gördüm. Bir de ilginç bir detay: kavşaklarda hız kesici tümsek yerine sadece yere çizgi çekiyorlar.
Tarla Kenarında Uyuyakalmak ve Yanlış Yol
10 kilometreden sonra bir tarlanın kenarında mola verdim. Hava 18-20 dereceydi, güneş sırtıma vuruyordu. Yere uzandım ve yarım saatten fazla uyumuşum. Kalkarken elimi otların arasındaki bir cam parçasına kestim. Mola yerini seçerken yere elini koymadan önce bir bakmanı öneririm.
Sonra bir hata yaptım. Yol ikiye ayrılıyordu, ben kalın görünen yolu ana yol sandım ve yanlış tarafa girdim. Geri dönmek için tepeden dolaşmam gerekti ve haritada gördüğüm, öğle yemeği yemeyi planladığım restoranı kaçırdım. Su alacak bir yer de kalmadı. Ders: Azerbaycan'daki otoyollarda eski ve yeni yol yan yana gidebiliyor, ayrım noktalarında haritayı iki kez kontrol et.
Arzu, Kuru Dere Yatağı ve Su Meselesi
Yolda Arzu adında biriyle tanıştım. TikTok'tan videoları paylaşmamı istedi, birbirimizi videoya çektik. Bana sokak köpeklerine dikkat etmemi söyledi. Biraz ileride haritada nehir gibi görünen bir yer kupkuru bir dere yatağı çıktı; ortasından ince bir su akıyordu ve bir çoban sürüsünü oradan geçiriyordu. Hava o kadar kuruydu ki bir ara burnum durduk yere kanadı.
Üç saat boyunca su içemedim. Yine de yol kenarındaki çeşmelerden ya da derelerden su içmiyorum. Yıllar önce Özbekistan'da bir kere çeşme suyu içip üç gün yataktan çıkamamıştım. Azerbaycan'ın kırsalında da sadece şişe su içiyorum ve sana da bunu öneririm.
Gece Yürüyüşü ve Antepli Hemşehrim
23. kilometrede bir restorana vardığımda hava kararmak üzereydi. Yemek, çay, sohbet derken fazla oturdum ve önümde hâlâ 3 saatlik yol vardı. Bölgede Bolt çalışmıyordu, taksi de yoktu. Kafa lambamı taktım ve yürümeye devam ettim. Çantamın göğüs kayışında bir de acil durum düdüğü var; ıssız yolda böyle küçük şeyler insanı rahatlatıyor. Bu arada o gün bir şey daha fark ettim: çok terlediğim için tuz kaybediyordum. Restoranda turşu yedikten sonra enerjim yerine geldi. Uzun yürüyüşlerde tuzu ihmal etme.
Gecenin bir saatinde bir tır yanımda durdu. Şoför, videolarımı takip eden bir Türk'tü. Gürcistan sınırından beri yolda denk gelmeyi bekliyormuş. Konuşunca ikimizin de Antepli olduğu ortaya çıktı. Bana kola ve eşinin evde yaptığı poğaçalardan verdi, beni bırakmak için ısrar etti ama ben arabaya binmiyorum. Bir de rota konuştuk: Rusya kışın çok soğuk olacağı için İran üzerinden gitmeyi düşündüğümü söyledim. Gence'den sonra İran'a doğru inen yolda daha çok köylerden geçeceğimi, tır parkı ve lokantanın azalacağını anlattı.
Şemkir'e yaklaşırken bir asker durup kalacak yer önerdi. Saat 23'e doğru vardım. İlk girdiğim hamamlı otel, içeri girince anladım ki benim aradığım türden bir aile yeri değildi. Ertesi gün gecelik 33 dolar olan, Türk hamamı ve Rus hamamı da bulunan düzgün bir otele geçtim ve orada bir gün dinlendim. Hamama giriş 15 manattı. Gece geç vardığın bir şehirde otel seçerken yorumlara bakmanı öneririm. Benim saatim o gün 39,93 kilometre gösterdi; yani neredeyse tam 40.
Videoyu İzle: Gün 40, Şemkir'den Gence'ye
Gün 40: Şemkir'den Eski Başkent Gence'ye
Şemkir'den yola öğlen 12'de çıktım. Bunu kendi hatam olarak söylüyorum: normalde sabah 8-9'da yola çıkarım ama o sabah telefonla, videolarla oyalandım. 31 kilometrelik bir gün için bu, son iki saati karanlıkta yürümek demekti. Hedefim Azerbaycan'ın ikinci büyük şehri ve eski başkenti Gence'ydi.
Yolda yine üzüm bağları ve bu sefer şarap küpleri vardı. Evlerin bahçelerinde, duvarların arasında seralar kurulmuştu. Şemkir'de Köroğlu heykeli gördüm. Arazi giderek kuraklaştı, bir noktada manzara bana ileride geçeceğim Afganistan'ı hatırlattı. Yolun bazı kısımları ise maalesef çok çöplüydü.
Sınır Polisi, Göygöllü Abi ve Atlı Çoban
Bu yolculukta en çok sevdiğim şey yine insanlar oldu. Kırmızı Köprü'de geçemediğim günlerde bana mesaj atan, sınırdaki kontrol noktasında çalışan bir polis arabasıyla durdu ve hoş geldin dedi. Kılınç Beyliği köyünün yakınlarındaki küçük bir benzinlikte Göygöl'de yaşayan, 25 yıl Antalya'da yaşamış, Türkçesi benimkinden iyi bir abiyle tanıştım. Azerbaycan'da doğduğu için çifte vatandaş olduğunu anlattı.
Akşama doğru atlı bir çobanla uzun uzun sohbet ettim. Bin kadar koyunu varmış. Ona burada kurt olup olmadığını sordum. Burada kurda "canavar" diyorlar. Var dedi, Ermenistan tarafındaki dağlardan geliyorlarmış ve yolda yürüyen birine saldırabilirlermiş. Telefonumdaki haritada ona Azerbaycan'ı, Türkiye'yi, Rusya'yı ve Kazakistan'ı gösterdim; ilk kez bir haritaya bu kadar dikkatle bakan birini görüyordum. Bana "Kitay" diye bir ülkeyi sordu ve ben o anda çıkaramadım. Sonra aklıma geldi: Kitay, Rusçada Çin demek. Bu bölgede yaşlı nesil arasında Rusça kelimeler hâlâ çok yaygın.
Aç, Susuz ve Karanlıkta: Bir Köpekle Gence'ye
Gün boyunca neredeyse hiç yemek bulamadım. Bir köy marketinde sadece gazlı su vardı, o da bozuk çıktı. Batum'da İranlı bir kızın verdiği şekerlerle idare ettim. Sonunda bir benzinliğin marketinde bir şeyler yiyip 5 manat ödedim, kalanını oradaki çocuğa bıraktım. Bu günden çıkardığım ders basit: Şemkir ile Gence arasındaki ana yolda market ve lokanta sanıldığından az. Çantanda mutlaka yiyecek ve su olsun.
Ayrıca saatimle ilgili küçük bir şey öğrendim. Yürürken saati powerbank'e bağladığımda adımları saymayı bıraktı; mesafeyi konumdan hesaplamaya devam etti ama adım sayısı eksik kaldı. Sen de yürüyüşte saatini şarj edeceksen mola sırasında şarj et.
Hava karardıktan sonra yolda gözleri parlayan hayvanlar gördüm. Gence'nin girişindeki tren raylarının yakınında karanlıktan kurda benzeyen bir köpek çıktı ve bir süre benimle yürüdü. Ona "Yavru Kurt" adını verdim ve marketten iki sucuk aldım ama ben marketten çıkınca gitmişti. Sucukları yoldaki kedilere verdim. Gence'nin girişindeki şehir kapısı çok güzel yapılmış. Tabelada Gence'nin yüzyıllar boyunca doğunun önemli merkezlerinden biri olduğu, Nizami Gencevi ve Mehseti Gencevi gibi isimlerin buradan çıktığı yazıyordu. Saat 20.30 civarında gecelik 60 manatlık, tertemiz bir otele vardım. Saatime göre o gün 31,05 kilometre yürümüştüm.
Videoyu İzle: Gün 41, Gence'den Goranboy'a
Gün 41: Bir Düğün, Nizami Gencevi ve Goranboy Yolu
Gence'den sonra yürüyüşe kısa bir ara verdim. 2017'de Azerbaycan'a geldiğimde tanıştığım öğrenci arkadaşlarımdan Faruk evleniyordu. Burada düğüne "toy" diyorlar. Gence'den Bakü'ye 5 saat trenle gittim, birkaç gün kaldım ve aynı trenle döndüm. Düğünde 500'e yakın kişi vardı, sofrada akla gelebilecek her şey vardı. Gence'ye döndüğümde tren garına yakın, kahvaltı dahil 50 manatlık bir otelde kaldım. Tren garı şehrin üst tarafında olduğu için yürüyüşe oradan başlamak mesafe olarak bir şey değiştirmedi.
Bir gün önce bir restoranda yediğim yemek midemi bozmuştu; bütün günü odada geçirdim. Sabah 9.30'da, midem hâlâ huzursuz şekilde yola çıktım. O gün yolda belki beş kişinin yemek teklifini geri çevirdim; hem midem kötüydü hem de vakit kaybetmek istemiyordum.
Nizami Gencevi Yolu: Leyla ile Mecnun'dan Sırlar Hazinesi'ne
Gence'nin doğu çıkışında, Nizami Gencevi'nin eserlerine ayrılmış heykellerin olduğu bir alandan geçtim. Nizami 12. yüzyılda yaşamış, Gence'nin gurur duyduğu büyük şair. İskendername, Leyla ile Mecnun, Hüsrev ile Şirin ve Sırlar Hazinesi için ayrı ayrı anıtlar yapılmış. Leyla ile Mecnun aslında eski bir Arap hikayesi; Nizami onu Farsça edebi bir mesneviye dönüştüren ilk büyük şair. Daha sonra Fuzuli başta olmak üzere birçok şair aynı hikayeyi yeniden yazdı.
Videoda iki şeyi merak ettim, burada netleştireyim. Anıtlarda geçen "Hemse" kelimesi Hamse demek, yani "beşli": Nizami'nin bu beş büyük mesnevisinin toplu adı. Hüsrev ile Şirin'deki Şirin de bizim bildiğimiz Şirin; Ferhat bu hikayede de var ama hikayenin asıl kahramanı Sasani hükümdarı Hüsrev. Bizdeki "Ferhat ile Şirin" anlatısı bu hikayenin sonraki yorumlarından geliyor. Bir de yazım notu: Azerbaycan Türkçesinde "h" sesinin bir kısmı "x" ile yazılıyor, bu yüzden tabelalarda "Xəzinə" gibi yazımlar görürsün.
Şort, Rüzgar ve Kornalar
O gün şort giymiştim ve bu konu kafamı biraz meşgul etti. Azerbaycanlı bir gezginin kırsalda şort giydiği için eleştirildiğini duymuştum. Gence içinde sorun yoktu ama yolda iki amca şortuma laf etti. Azerbaycan'ın kırsal bölgelerinde gezeceksen, özellikle köylerde, uzun pantolonun daha az dikkat çekeceğini bil.
Öğleden sonra hava 17 dereceye düştü, Goranboy yolunda rüzgar çok sertti. Terleten ama aynı zamanda üşüten bir havaydı. Boyunluk takıp göğsümü biraz açık bırakmak en iyi çözüm oldu. Yol boyunca on arabadan biri korna çaldı, yüz arabadan biri durdu. Sakarya Üniversitesi'nde benimle aynı yıllarda, aynı kampüste okumuş bir elektronik mühendisi geri geri gelip beni yemeğe davet etti. Pet şişe toplayan yaşlı bir amcaya cebimdeki 10 manatı verdim, bana uzun uzun dua etti. Bir sürücünün söylediği cümle aklımda kaldı: "Biz Azerbaycanlıyız, kömek ederiz."
Akşam: Ev Yemeği, Küçük Bir Lokanta ve Charlie'nin Melekleri
Güneş Ermenistan tarafındaki dağların arkasından batarken Borsunlu köyünü geçiyordum. Hava 10 dereceye inmişti, gece 5 derece bekleniyordu. Benim uyku tulumum 15 derecelik, yani çadır kurmak zorunda kalırsam bütün kıyafetlerimi giymem gerekecekti. Bir benzinlikte anne yemeği tadında bir yemek yedim ve suyumu aldım; toplam 5 manat ödedim. Kalacak yer sorduğumda bir saat ileride bir yer olduğunu söylediler.
O yer küçücük bir yol lokantası çıktı, kalacak oda yoktu. Tam "çadır mı kursam, iki saat daha mı yürüsem" diye düşünürken Instagram hikayelerimi takip eden arkadaşlar geldi. Birlikte kebap yedik, kalacak yer işini onlar halletti. Video başlığına göre o gün Gence'den Goranboy'a doğru 38 kilometre yürümüştüm.
Tovuz-Gence-Goranboy Arası Yürüyüş: Pratik Bilgiler
1. Rota ve Mesafeler
| Gün | Etap | Mesafe | Not |
|---|---|---|---|
| 39 | Tovuz - Şemkir | 39,9 km (saat ölçümü) | Üzüm bağları, yanlış yola sapma, son 3 saat karanlıkta |
| 40 | Şemkir - Gence | 31 km | Market ve lokanta az, çoban ve kurt sohbeti |
| 41 | Gence - Goranboy yolu | yaklaşık 38 km | Nizami Gencevi anıtları, sert rüzgar, konaklama az |
2. Konaklama Fiyatları (Videoyu Çektiğimiz Dönemde)
- Tovuz'da kahvaltılı otel: yaklaşık 30 dolar
- Tovuz'daki lüks otel: gecelik 100 dolara yakın
- Şemkir'de aile oteli: gecelik 33 dolar, hamam girişi 15 manat
- Gence'de otel: gecelik 60 manat, yaklaşık 35 dolar
- Gence tren garı yakınında kahvaltılı otel: 50 manat, yaklaşık 30 dolar
- Benzinlikte yemek ve su: 5 manat, yaklaşık 3 dolar
Azerbaycan manatı dolara sabitlenmiş durumda, 1 dolar yaklaşık 1,7 manat ediyor. Fiyatlar değişebilir, güncel durumu kontrol et. Daha ucuza kalmanın yollarını ucuza konaklama rehberimde anlattım.
3. Su, Yemek ve Tuz
Tovuz ile Gence arasında köylerden geçerken meyve tezgahı ve küçük market bulmak kolay ama otoyol kısmında saatlerce hiçbir şey çıkmayabiliyor. Yanında en az 1,5 litre şişe su ve atıştırmalık taşı. Çeşme ve dere suyu içme. Çok terlediğin günlerde tuzlu bir şeyler yemek enerjini geri getiriyor.
4. Gece Yürüyüşü ve Hayvanlar
Bölgede kurt var ve yerel halk bunu ciddiye alıyor. Sokak köpekleri de araba ışıklarına ve yayalara karşı tepkili olabiliyor. Gece yürümeni önermiyorum; mecbur kalırsan kafa lambası kullan, görünür ol, ses çıkararak yürü ve otoyolun bariyer tarafına yakın kal. En iyisi sabah erken yola çıkıp hava kararmadan konaklayacağın yere varmak.
5. Kıyafet ve Hava
Kasım'da gündüz 17-20 derece olsa bile rüzgar seni hızla üşütüyor; akşamları sıcaklık 5-10 dereceye iniyor. Boyunluk, ince bir rüzgarlık ve kat kat giyinmek işini görür. Kırsalda uzun pantolon daha az dikkat çeker.
6. Ulaşım ve İnternet
Gence ile Bakü arasında tren var; ben yaklaşık 5 saatte gittim. Kırsalda Bolt gibi uygulamalar çalışmayabiliyor. Harita, yerel kişilerle mesajlaşma ve konaklama araştırması için mobil internet şart. Yırtık eSIM'in Azerbaycan paketlerine buradan bakabilirsin.
Sık Sorulan Sorular
Tovuz'dan Gence'ye kaç kilometre?
Benim yürüdüğüm ana yol üzerinden Tovuz-Şemkir yaklaşık 40, Şemkir-Gence yaklaşık 31 kilometre tuttu. Toplamda 70 kilometreye yakın.
Gence'de nerede kalınır?
Şehir merkezinde ve tren garı çevresinde gecelik 50-60 manat civarında temiz oteller buldum. Kahvaltı dahil seçenekler var.
Azerbaycan'da yürüyerek seyahat güvenli mi?
İnsanlar çok yardımsever ve misafirperver; yolda sürekli duran, su ve yemek uzatan biri çıkıyor. Asıl risk trafik, kurt ve sokak köpekleri. Gündüz yürü, gece otoyolda kalma.
Azerbaycan'da "canavar" ne demek?
Kırsalda kurda "canavar" diyorlar. Biri sana "canavar var" diyorsa kurt uyarısı yapıyor demektir.
Gence'de Nizami Gencevi ile ilgili ne görülür?
Şehrin doğu çıkışında Hamse'yi oluşturan eserlerine (İskendername, Leyla ile Mecnun, Hüsrev ile Şirin, Sırlar Hazinesi) ayrılmış anıtlar var. Yürürken ya da arabayla geçerken durup bakmaya değer.
Bir önceki yazımda Gürcistan'dan Azerbaycan'a kara yoluyla geçmeye çalıştığım günleri anlatmıştım: Gürcistan'dan Azerbaycan'a kara yoluyla geçiş. Yürüyüş için yanıma neler aldığımı merak ediyorsan seyahat ekipmanları rehberime bakabilirsin. Goranboy'dan sonra İran sınırına doğru indiğim yolu bir sonraki yazımda anlatacağım.
0 commentaire